Agresja wśród dzieci - pedagogizacja rodziców

Pojęcie agresji nie jest łatwe do zdefiniowania. Zachowanie agresywne polega na bezpośrednim lub pośrednim wyrządzaniu szkody. Mogą jednak wystąpić różnice 
w interpretacji samej szkody, może ona też być odległa w czasie. Trudność w definiowaniu agresji polega ponadto na tym czy przez agresję będziemy rozumieli tylko takie zachowanie, w którym wyrządzeniu szkody (krzywdy, bólu, straty materialnej i innych) leży w intencji zachowującego się.
Dzieci uczą się agresji w domu szkole a także na ulicy oraz ze środków masowego przekazu. Ludzie zmęczeni trudnościami codziennego życia zgorzkniali rozczarowani 
i brakiem perspektyw bywają napięci, rozdrażnieni, skłonni do wybuchu gniewu. Dzieci to widzą. Uczą się także, że agresywne zachowanie bywa skuteczne. Dzieci nie uczą się na podstawie naszych słów, ale czynów. Ważnym źródłem agresji dziecięcej jest także nadmierne przeciążenie dziecka obowiązkami, brak czasu i przestrzeni do swobodnej zabawy, brak bliskości uczuciowej z rodzicami. Również programy telewizyjne zawierające duży ładunek agresji mogą mieć związek z agresywnym zachowaniem dzieci. Początkowo sądzono że dziecko biernie naśladuje to co widzi w telewizji, przede wszystkim agresja, bo jest ona żywa i podniecająca. Później zauważono, że dzieci pod wpływem programów, zawierających agresję „twardnieją”, stają się obojętne wobec okrucieństwa. W nowszych badaniach okazało się, że wpływ telewizji nie jest bezpośredni. Dziecko przyjmuje wzory agresji zależnie od tego czy ujmuje zdarzenie jako prawdziwe, czy  nie prawdziwe. To znaczy uczy się agresji 
w telewizji wówczas, gdy jest przekonane o prawdziwości zdarzenia.
Dziecko agresywne jest niewątpliwie kłopotem dla rodziców, nauczycieli, wychowawców. Często też i jemu wcale z tą postawą nie jest najlepiej. Co więc można zrobić, aby wszystkim zainteresowanym pomóc w tej sytuacji? Najpierw zastanówmy się dlaczego dzieci przejawiają agresję? Możliwości wydają się być następujące:
1)	Dziecko zachowuje się agresywnie bo takie zachowanie przynosi mu korzyść
2)	Drugą przyczyną takich zachowań jest naśladownictwo.
Dziecko które żyje w świecie przemocy widzi ją na co dzień w domu, w szkole 
w telewizji – będzie te zachowania naśladować jako zachowania wzorcowe. W tym przypadku brak umiejętności prospołecznych jest powodem zachowań agresywnych. Przyjęcie teorii behawioralnej, mówiącej, że agresja jest wyuczona daje nam możliwość wyeliminowania zachowania na dokładnie podobnej zasadzie – trzeba dziecko oduczyć agresji i nauczyć zachowań akceptowanych społecznie, dających jednocześnie satysfakcję dziecku, czyli tzw. zachowań prospołecznych. Jeśli dziecko będzie umiało zachować się inaczej niż agresywnie, będzie miało wybór.
Pytanie, które często się nasuwa, to czy karać zachowania agresywne dzieci? Jeśli jest to tzw. agresja instrumentalna, czyli skierowana na jakiś cel (może nim być jakaś korzyść, np. zdobycie piórnika kolegi lub dominacja), poziom emocji jest niski (tzw. zimny drań, pełne wyrachowanie) a działania agresywne są zaplanowane właściwa interwencja to rzeczywiście:
1)	Konsekwentne karanie zachowania agresywnego
2)	Konsekwentne nagradzanie zachowań prospołecznych i trening tychże umiejętności.
Przy czym karanie zachowań agresywnych to nie odpowiedź agresją na agresję. Chodzi tu o to że zawsze musimy reagować na agresję. Agresor musi dostawać za każdym razem od nas informację, że jego zachowanie jest naganne i musi odczuć konsekwencję swoich działań. Zniszczyłeś coś – musisz odkupić (dołożyć z kieszonkowego, pójść do sklepu itp. w zależności od realnych możliwości, muszą rozmawiać z rodzicami pobitego przez Ciebie chłopca – pójdziesz do nich ze mną itp.). Jeśli agresja ma charakter reaktywny, czyli jest skierowana przeciw osobie, celem jest wyrządzenie tej osobie krzywdy, szkody a złość jest przemijająca i działanie efektywne (tak działają często np. cholerycy) właściwą interwencją będzie trening kontroli złości i empatii. Takie zachowania są często uwarunkowane naszymi przekonaniami i mitami. Nie opieramy się na faktach, tylko na tym co nam się wydaje. Dziecku może wydawać się, że nauczyciel uwziął się na nie, bo nie powiedział mu dzień dobry, że kolego nie chce pożyczyć mu zeszytu, bo go nie lubi itp. dlatego re4aguje agresywnie. Oprócz treningu odpowiednich umiejętności nie wolno zapominać o konieczności reagowania.

opracowała: Jolanta Podlas 

Bibliografia:
1.A .Frączek  „Z zagadnień psychologii agresji” , Warszawa 1989
2.J. Ranschburg „ Lęk, gniew, agresja” Warszawa 1980
3. Encyklopedia pedagogiczna pod redakcją W. Pomykało , Warszawa 1987